Psychosociale Training in Nigeria

Meer dan 2,2 miljoen mensen zijn in Noord Oost Nigeria op de vlucht voor het geweld van Boko Haram. Aanslagen en gewapend geweld blijven aan de orde van de dag. Psychiater Marjolein van Duijl, Directeur Behandeling van Centrum voor Transculturele Psychiatrie Veldzicht, ging met ons mee om hulpverleners die met ontheemden werken te trainen. Na de training werd ze voor de nieuwsbrief van Veldzicht gevraagd te reflecteren op wat ze daar heeft meegemaakt en hoe de training werkte.

“De training was intensief en indrukwekkend. De mensen hier werken dagelijks in gevaarlijke omstandigheden en komen veel leed tegen,” vertelt Marjolein die een training gaf in de stad Maiduguri in Noord Oost Nigeria. Deze grote stad met meer dan een miljoen inwoners was in 2009 het epicentrum van religieus geweld door de Boko Haram. Meer dan 700 mensen in Maiduguri werden gedood en in de regio is bijna de helft van de bevolking ontheemd.

Deze zogenoemde IDP’s (internally displaced people) verblijven in opvangkampen waar ze dicht opeen gepakt onder slechte en gevaarlijke omstandigheden leven. In deze overvolle kampen is ene tekort aan basisvoorzieningen zoals gezondheidszorg, schoon water en sanitair. Ziektes zoals malaria en cholera liggen op de loer. De vluchtelingen – vaak boeren – willen graag naar huis en het land bewerken maar kunnen dat niet vanwege landmijnen en onveiligheid.

Groepswerk tijdens de training

Kwetsbare kinderen

“In deze chaotische en hectische omgeving is het opvallend dat je in Maiduguri geen brommers ziet”, zegt Marjolein.  “Die zijn daar verboden sinds ze gebruikt werden voor bomaanslagen. Nu zie je van die gele driewielerwagentjes als taxi’s.” In de stad is er elke week wel een bomaanslag. Dit jaar zijn er al meer dan 83 zelfmoordaanslagen door kinderen gepleegd. Marjolein vervolgt: “In Nederland haalt dat niet meer het nieuws, terwijl het geweld van Boko Haram volgens de lokale overheid al meer dan 100.000 slachtoffers heeft geëist.”

Bijna de helft van de 2,2 miljoen ontheemden zijn kinderen en vormen een heel kwetsbare groep. Marjolein zegt hierover: “Kinderen krijgen in het noordoosten van Nigeria te maken met ontvoeringen, armoede, bomexplosies en honger. Zij verkeren continue in onveilige situaties. Toen mensen vluchtten voor Boko Haram werden scholen ingezet als eerste opvanglocatie. Kinderen kregen daardoor geen onderwijs meer en met het verdwijnen hiervan gingen hun dromen en toekomst ook verloren. Het ontbreken van perspectief zorgde in de chaos voor kwetsbaarheid en blootstelling aan misbruik.”

Rollenspel huiselijk geweld (zie pleister!) in het kader van opbouwen van psychologische hulp en sociale structuur

Crisishulp

(Buitenlandse) hulporganisaties kunnen zich vooralsnog alleen richten op directe noodhulp. Hulpprogramma’s zijn dan gericht op voedsel, water, onderdak en de veiligheid van kinderen. Marjolein: “Geestelijke gezondheidszorg wordt hierin vaak vergeten. Veel vluchtelingen hebben traumatiserende gebeurtenissen meegemaakt. De meeste van de staf van vluchtelingkampen hebben geen ervaring met geestelijke gezondheidszorg of andere vormen van psychologische ondersteuning. War Trauma Foundation traint wereldwijd gezondheidspersoneel en opbouwwerkers in oorlog, rampen en humanitaire noodsituaties om geestelijke nood te signaleren, waar mogelijk mensen psychosociaal te ondersteunen en waar nodig door te verwijzen naar psychiaters en psychologen.”

Bijzondere ervaring

Het geven van de training was volgens Marjolein erg speciaal. “In Noord Nigeria heerst er nog veel bijgeloof rond psychische ziektebeelden en geestelijke beperking. Als je een psychisch probleem hebt wordt het al snel weggezet als hekserij. Dit geloof leeft op veel plaatsen in West Afrika en kwam ook naar boven als een aandachtspunt in de training.”

Aan de training namen lokale medewerkers van 7 hulporganisaties deel. Ook het lokale personeel van Nederlandse hulporganisaties die vooral werkzaam zijn in de voedselhulp en Child Protection deed mee. “De medewerkers worden voortdurend blootgesteld aan stressoren en weten zelf ook maar moeilijk de ellende die ze zien en horen te verwerken.”

Naast het delen van praktijkervaringen werd er onder andere gekeken naar : – wat zijn lokale uitingen van stress en psychische problematiek? – hoe kun je kwetsbare mensen opvangen? – oefenen van communicatievaardigheden, omgaan met agressie; – luistervaardigheid versterken zodat de hulpbehoevende zich zelf beter kan helpen.

“Het is belangrijk om psychologische problemen te herkennen en te weten wat je ermee kunt en naar wie je kunt verwijzen.” Tijdens de week waren de dokter van de lokale psychiatrische afdeling en enkele psychologen van het IOM en de Neem Foundation aanwezig om over hun werk te vertellen. “Daarmee is een basis gelegd om voor onderlinge uitwisseling en toekomstige samenwerking. Heel belangrijk voor de continuïteit”, aldus Marjolein.

Tot slot vertelt Marjolein dat ze medewerkers van de hulpverleningsorganisaties ook kennis heeft laten maken met intervisie over wat ze meemaken en hoe ze ermee omgaan: “Daar zie ik overeenkomsten met waar we in Veldzicht aan werken en hoe we dat doen. De zelfzorg is voor de medewerkers in Nigeria net zo belangrijk als bij ons. Ook hier hebben we stress in gevaarlijke situaties en omgeving, en om dit vol te kunnen houden kun je niet zonder zelfzorg en elkaar.”

(Interview door Mirjam Kwint, senior communicatieadviseur Centrum voor Transculturele Psychiatrie Veldzicht, www.ctpveldzicht.nl)